Reacties richtlijnvoorstel verweesde werken
Al eerder berichtten wij dat de Europese Commissie een publieke consultatieronde heeft geopend over hun ontwerprichtlijn over het gebruik van verweesde werken.
Inmiddels is de inspraakronde afgesloten en zijn eerste reacties openbaar gemaakt door de Commissie. Vanuit Nederland zijn 22 Nederlandse reacties gepubliceerd, deze komen vooral van culturele instellingen, zoals de collectieve beheerorganisaties Lira/Pictoright en Voi©e, maar ook van de Koninklijke Bibliotheek (KB) en Nederlandse Erfgoedinstellingen. Het belang van de culturele instellingen om deel te nemen aan de consultatie is dat zij graag werken met een grote maatschappelijke of historische waarde willen digitaliseren.
Er is veel kritiek op een passage in de ontwerprichtlijn die betrekking heeft op het vereiste onderzoek dat nodig is om een bepaald werk al dan niet als verweesd werk te kunnen bestempelen. Ook de voorwaarden waaronder het daarna online ter beschikking gesteld mag worden aan het publiek roepen vragen op. Een werk wordt als een verweesd werk beschouwd, indien de rechthebbende van het werk niet bekend is, of na onderzoek niet kon worden opgespoord.
Om de status van een verweesd werk te kunnen vaststellen, moet volgens de concept richtlijn zorgvuldig worden gezocht naar mogelijke rechthebbenden in de lidstaat waar het werk voor het eerst is gepubliceerd. Wanneer na zorgvuldig onderzoek de status van verweesd werk eenmaal kan worden vastgesteld, zal het werk in kwestie in de hele EU als een verweesd werk worden beschouwd. Op grond hiervan zal het mogelijk zijn verweesde werken online en zonder voorafgaande goedkeuring van de rechthebbende beschikbaar te stellen voor culturele en onderwijsdoeleinden, totdat de eigenaar van het werk een einde maakt aan de status van verweesd werk.
Naast het feit dat dit waarschijnlijk een tijdrovende zoektocht zal zijn, zal dit volgens de Nederlandse Erfgoedinstellingen (en vele anderen) ook hoge kosten met zich mee brengen. De KB zegt ook dat voor grootschalige digitalisering een voorafgaande zoektocht per werk veelal niet haalbaar is vanwege de kosten die dit meebrengt. Volgens Lira/Copyright zorgt ook het feit dat de zorgvuldige zoekprocedure (‘diligent search’) niet nader wordt ingevuld en vormgegeven voor onduidelijkheid. Het feit dat lidstaten zelf de zoekprocedure voor een belangrijk deel inrichten en vormgeven, zou kunnen leiden tot grote onderlinge verschillen tussen de lidstaten en daarmee tot rechtsonzekerheid volgens Lira/Pictoryight.
De meeste organisaties pleiten daarnaast voor een wettelijke invoering van een collectief licentiemodel in Nederland en in andere lidstaten die het nog niet kennen. Zo zegt de KB dat het belangrijk is dat de richtlijn collectieve licentiemodellen mogelijk maakt, om grootschalige digitalisering mogelijk te maken. In Scandinavische landen gebeurt dit al door middel van ‘Extended Collective Licensing’. Dit houdt in dat collectieve beheerorganisaties de ruimere mogelijkheid krijgen om licenties aan derden uit te geven, ook namens rechthebbenden die niet bij hen zijn aangesloten of die onbekend zijn. Voor organisaties die met verweesde werken willen werken zou zo’n model tot meer efficiëntie en rechtszekerheid kunnen leiden. De vraag blijft echter of collectieve beheerorganisaties het beheer van zo’n model kunnen doen op een manier die voldoende transparantie biedt over geldstromen binnen de hun organisaties.
Lees hier de ontwerprichtlijn en lees hier de reacties.
Bron:IE-Forum.nl en Overheid.nl