Auteursrecht versoepelt ten behoeve van de wetenschap, maar hoe soepel mag het worden?

Naar aanleiding van het advies van een onderzoekscommissie onder voorzitterschap van prof. Ian Hargreaves, heeft de Britse regering een hervorming van het auteursrecht in het Verenigd Koninkrijk aangekondigd. Een van de onderwerpen waar de commissie Hargreaves aandacht voor vroeg was het vormen van nieuwe ideeën over het intellectuele eigendomsrecht met betrekking tot wetenschappelijke werken.

Het dilemma van auteursrecht op wetenschappelijke  publicaties is erg actueel in veel landen. Aan de ene kant moet wetenschappelijke kennis beschikbaar zijn voor educatieve doeleinden en om innovatie naar een hoger plan te tillen. Dit geldt mijns inziens met name voor onderzoek dat door de overheid wordt gefinancierd. Aan de andere kant hebben ook wetenschappelijke auteurs recht op een billijke vergoeding voor hun werk en veel privaat gefinancierde onderzoeksprojecten zou eenvoudigweg onmogelijk als bedrijven geen geld kunnen verdienen om hun investeringen te compenseren.

De Britse regering heeft nu aangekondigd dat ze een uitzondering op auteursrechtelijke bescherming zullen introduceren die het voor onderzoekers mogelijk maakt om gepubliceerd materiaal te gebruiken voor onderzoek en meta-analyses, zonder eerst toestemming van de rechthebbende te vragen. Een vergelijkbaar debat in de Duitse politiek heeft ook geleid tot een versoepeling van de auteursrechtelijke bescherming van wetenschappelijk werk. De Bondsdag heeft een uitgebreide onderwijs- en wetenschap- uitzondering in de Duitse auteurswet opgenomen. Er komt ook een wetsvoorstel voor een clausule die een secundair exploitatierecht in Duitsland mogelijk maakt.

De beperkte distributiemogelijkheden van wetenschappelijke werken wordt steeds meer een probleem omdat het meeste onderzoek tegenwoordig door middel van digitale bronnen wordt gedaan en men veel internationale contacten onderhouden via het internet. Daarom zal de Britse regering ook voor de oprichting van een digitaal auteursrechtregister pleiten, wat de manier waarop onderzoekers licenties kopen voor verschillende werken zou vereenvoudigen.

Wanneer we dit dilemma in een breder perspectief beschouwen valt op dat er veel belangen op het spel staan met betrekking tot de hervorming van het intellectuele eigendomsrecht. Prof Hargreaves reisde bijvoorbeeld naar Silicon Valley en bezocht Harvard om experts te raadplegen voor zijn onderzoek. Aldaar bleek dat Google en andere technische bedrijven de kritiek van academici op het auteursrecht ondersteunen.

Echter, zoals Robert Levine schreef in Wired deze week, de tegenstrijdige belangen, in het bijzonder over online auteursrecht, hebben meer te maken met big business dan met ideologische en maatschappelijke visie. "Landen moeten op hun hoede zijn dat ze geen wetten gaan herschrijven om zich aan bedrijven als Google aan te passen. Google's interesse in het auteursrecht komt niet voort uit idealisme."

Ik ben het wel eens met wat Robert Levine schreef in Wired: het is een korte-termijn-visie om als uitgangspunt te hebben dat het beter is voor de samenleving en de economie om de bescherming van het auteursrecht wat af te zeakken ten gunste van de distributie van creatieve werken, online diensten en de "vrije stroom van informatie op internet". Dit is omdat deze aanpak leidt tot een beperking van de mogelijkheden voor makers van creatieve werken om van hun werk te leven. Als er om die reden geen nieuwe content meer wordt gemaakt, zal er weinig overblijven om vrij met elkaar te delen. Het belang dat het auteursrecht wil beschermen is juist het waarborgen van een redelijke bron van inkomsten voor de entertainmentindustrie, auteurs en andere creatieve geesten.

Robert Levine schrijft: "Het probleem is vaak dat men niet inziet dat de kosten van het verspreiden van informatie zeer weinig te maken hebben met de kosten van het maken ervan. ISP's en technologische bedrijven realiseren zich maar al te goed dat hun eigen producten meer waarde hebben als ze eenvoudig [auteursrechtelijk beschermde] producties kunnen aanbieden tegen een lage prijs. Daarom lobbyen zij stevig voor het afzwakken van auteursrechtelijke bescherming. Degene die zegt: 'Op het internet moet informatie vrij en gratis zijn', heeft het doorgaans over informatie die van iemand anders is.”

Bronnen: Wired, Robert Levine; Times Higher Education; The Scientist;