Nieuwe EU richtlijn inzake verweesde werken roept discussie op
De Europese Commissie heeft een publieke consultatieronde geopend over hun nieuwe ontwerp-richtlijn inzake het gebruik van verweesde werken. Dit nieuwe hoofdstuk van het Europese auteursrecht wordt voorgesteld om meer duidelijkheid te scheppen omtrent de exploitatie van creatieve werken waarvan de auteur of de rechtmatige eigenaar van het auteursrecht niet kan worden vastgesteld.
Deze categorie van werken is "verweest" genoemd, omdat in veel gevallen de wettelijke eigenaren generaties geleden overleden zijn. Hoewel het gebruik van deze producties in principe mogelijk is, kleeft er altijd het risico aan dat de eigenaar, schrijver of ontwerper ergens opduikt. Deze auteursrechthebbende mag dan ineens zijn rechten uitoefenen en dus bijvoorbeeld de verwerking verbieden of een vergoeding daarvoor eisen. Dit maakt het in de praktijk lastig om iets met oude (kunst)werken te doen. De Europese Commissie zou bijvoorbeeld zelf graag zien dat er digitale archieven van historisch materiaal mogelijk gemaakt worden.
In de afgelopen weken is er enige discussie ontstaan over de doelen en, in het bijzonder, het toepassingsgebied van de richtlijn. De vragen met betrekking tot het bereik worden gesteld op drie niveaus, namelijk, het type van creatieve werken waar de richtlijn op van toepassing is, het beoogde gebruik van de verweesde werken en de vraag op welke instellingen of sectoren deze regelgeving van toepassing wordt. Twee interessante commentaren in en rondom de openbare raadpleging kwamen van een medewerker van de Tsjechische overheid en van het Centrum voor beeldindustrie, CEPIC.
CEPIC betreurt dat fotografie niet wordt vermeld in de richtlijn. Dit kan betekenen dat de toekomstige richtlijn niet van toepassing zou zijn op de historische foto-archieven. CEPIC vertegenwoordigt bijna duizend foto-agentschappen en foto bibliotheken in 20 landen in Europa, zowel binnen als buiten de EU. CEPIC vindt ook dat het voornaamste doel van de richtlijn moet worden het behoud en het ontsluiten van cultureel erfgoed in plaats van het beschermen van zakelijke belangen.
Volgens de CEPIC, zou de richtlijn zich moeten concentreren op haar oorspronkelijke doel, de massale digitalisering van openbare bibliotheken en dergelijke. "Wij zijn geen voorstander van commercieel gebruik door openbare instellingen tegen speciale condities." Verder zeiden zij: "Er mag geen onderscheid komen tussen het wettelijk kader voor verschillende werken of auteurs. Visuele auteurs moeten hetzelfde niveau van bescherming hebben als andere auteurs."
Adela Faladova, plaatsvervangend hoofd van de sectie auteursrecht van het Tsjechische ministerie van Cultuur is het eens met CEPIC dat de richtlijn ook foto's en – in haar ogen-zelfs beeldende kunstwerken zou moeten omvatten, maar ze heeft geen bezwaar tegen het commercieel gebruik van verweest materiaal. Ze vertelde het Tsjechische persbureau CTK dat "de werkingssfeer van de richtlijn moet zoveel mogelijk worden verbreed."
Faladova legde bij CTK uit dat het problematisch is om verweesde werken alleen vrij te geven op het internet (of online media - red.), zoals de voorgestelde richtlijn meebrengt, omdat het dan bijvoorbeeld niet uitgezonden kan worden door de (publieke) televisie en radio. In verband met de onderliggende doelstelling van de Commissie, het digitaliseren van cultureel-historisch waardevol werk, zou het bereik van de richtlijn bovendien moeten worden uitgebreid tot andere gebruikers. Naast bibliotheken, musea, archieven, onderwijsinstellingen, film instituten en publieke omroepen, zouden ook commerciële partijen verweest werk moeten kunnen gebruiken. Faladova benadrukt overigens tot slot dat Tsjechië de voorgestelde richtlijn wel steunt.
Bronnen: CTK; Prague Monitor; CEPIC; Europese Commissie: voorgestelde richtlijn “Directive on certain permitted uses of orphan works” - COM(2011) 289 final