Wanneer er op krantenartikelen staat dat het auteursrecht uitdrukkelijk is voorbehouden, moet ook de samensteller van een papieren knipselkrant hier voor betalen, oordeelde het Hof Leeuwarden gisteren in een zaak tussen de Nederlandse Dagbladpers en de Provincie Flevoland. 

Het volgende is aan de hand. De communicatieafdeling van de Provincie Flevoland verzamelde verschillende nieuwsberichten uit kranten en verspreidde deze intern in een papieren knipselkrant. Heel slim, want voor het verspreiden van digitale knipselkranten is al langer bekend dat daarvoor een vergoeding moet worden betaald, omdat – kortgezegd – dit ook een dienst is die de kranten aanbieden en anders hun normale exploitatie zou worden geschaad. Enfin tot op heden was een papieren knipselkrant nog altijd toelaatbaar op grond van de persexceptie en het belang van de ‘free flow of information’. De Nederlandse Dagbladpers stelt zich in deze zaak op het standpunt dat ook voor hergebruik van nieuwsartikelen in papieren knipselkranten een vergoeding verschuldigd is, omdat de persexceptie niet van toepassing zou zijn op artikelen waarin het auteursrecht uitdrukkelijk is voorbehouden. 

De rechtbank Zwolle-Lelystad oordeelde in eerste instantie dat NDP’s eis ongegrond is. De persexceptie in de Nederlandse Auteurswet (Aw) bepaalt, kort samengevat, dat het overnemen van nieuwsberichten en gemengde berichten door de pers en tijdschriften (waaronder papieren knipselkranten) is toegestaan, indien voorzien van de juiste bronverwijzingen (art. 15, leden 1, 2 en 3 Aw). De pers kan tegen toepassing van de persexceptie bezwaar maken door te vermelden dat de auteursrechten uitdrukkelijk zijn voorbehouden, maar deze uitzondering geldt uitdrukkelijk niet voor nieuws- en gemengde berichten (art. 15, leden 1, onder 4 en lid 2 Aw). 

Nederlandse Dagbladpers is het niet eens met het vonnis en tekent hoger beroep aan bij het Hof Leeuwarden. Deze vernietigde gisteren het oordeel van de rechtbank. Aldus het Hof is de uitsluiting van nieuws en gemengde berichten op het maken van een auteursrechtvoorbehoud niet conform de Auteursrechtrichtlijn en de Berner Conventie Zo oordeelt het Hof (o.v. 19):

“dat een regeling die inhoudt dat er voor het overnemen door de pers in de pers als bedoeld in artikel 15 lid 1 Auteurswet geen auteursrechtvoorbehoud kan worden gemaakt ten aanzien van auteursrechtelijk beschermde werken [nieuws en gemengde berichten, red.], verder gaat dan de in artikel 5 lid 3 sub c van de Auteursrechtrichtlijn opgenomen beperkingen en restricties. Een dergelijke uitleg van artikel 15 lid 2 Auteurswet laat zich evenmin rijmen met de doelstellingen van de Auteursrechtrichtlijn als verwoord in de considerans en artikel 10 bis van de Berner Conventie. In het bijzonder zou hierdoor afbreuk worden gedaan aan het in de Auteursrechtrichtlijn opgenomen uitgangspunt dat de rechthebbenden een billijke compensatie moeten ontvangen om hen naar behoren te compenseren voor het gebruik van beschermde werken. Het verweer van Provincie Flevoland dat zij geen commercieel belang had bij de vervaardiging en verspreiding daarvan, is niet relevant. Relevant is dat NDP c.s. inkomsten mislopen doordat de provincie de auteursrechtelijk beschermde artikelen gebruikt zonder daarvoor aan NDP c.s. een vergoeding te betalen.”

Mijn eerste reactie is dat hier het auteursrecht toch wel erg absoluut wordt beschermd, ten koste van wat in een democratie toch wel zeer hoog in het vaandel zou moeten staan, namelijk de bescherming van de vrije informatievergaring en informatieverspreiding, kort gezegd de free flow of information. 

Het Hof Leeuwarden vindt daarvoor echter onvoldoende steun in de wet (o.v. 19):

“Anders dan Provincie Flevoland stelt, biedt dit arrest evenmin steun voor de opvatting dat op grond van het in artikel 15 lid 2 Auteurswet neergelegde algemeen geldend rechtsbeginsel van free flow of infomation geen auteursrechtvoorbehoud kan worden gemaakt ten aanzien van auteursrechtelijk beschermde nieuwsartikelen. In dit arrest is door de Hoge Raad in rechtsoverweging 3.4 immers overwogen dat tegenover het algemeen belang van free flow of infomation de belangen van de auteurs van de betrokken artikelen beschermd worden door de mogelijkheid van het opnemen van een verbod op overneming.”

Vreemd genoeg wordt in artikel 5 lid 3 sub c van de Auteursrechtrichtlijn, naar mijn lezing, wel degelijk een algemene beperking genoemd in het kader van de free flow of information. Kortgezegd is overname van nieuwsberichten mogelijk “in gevallen waarin het gebruik niet uitdrukkelijk is voorbehouden” (…)  óf het gebruik (…) in verband met de verslaggeving over actuele gebeurtenissen, voorzover dit uit een oogpunt van voorlichting gerechtvaardigd is (…).” Het lijkt mij dat de laatste mogelijkheid wel degelijk ruimte laat voor de uitzondering van nieuwsartikelen op het auteursrechtvoorbehoud in het kader van de free flow of information. 

Met dit arrest heeft het Hof Leeuwaren de mogelijkheden voor interne nieuwsgaring door middel van de old fashioned knipselkrant aanzienlijk beperkt. Waar voorheen het intern verspreiden van een digitale knipselkrant al van de persexceptie was uitgezonderd, is nu zelfs het aanleggen van een intern papieren knipselkrantje niet meer toegestaan. Dat is fijn voor de portemonnee van de krantenuitgevers, maar schadelijk voor de verspreiding van kennis en informatie die in een democratie en de huidige kenniseconomie zo belangrijk is. 

Zie verder het vonnis van de rechtbank Zwolle-Lelystad hier en arrest van het Hof Leeuwarden.