Prof. Hargreaves presenteert visie op de toekomst van het Britse auteursrecht

"Ouderwetse wetgeving op het gebied van intellectuele eigendom belemmert innovatie en economische groei, met name online." Dit is de conclusie van het langverwachte eindverslag van de ‘Commissie Hargreaves’ dat afgelopen week gepresenteerd werd. Ian Hargreaves, hoogleraar digitale economie aan de Universiteit van Cardiff, was het afgelopen jaar voorzitter van het review panel "Intellectuele Eigendom en groei", dat strategisch advies aan de Britse regering moet geven over de "belemmeringen voor nieuwe internetgebaseerde bedrijfsmodellen" die ontstaan door het huidige stelsel van intellectuele eigendomsrechten in het Verenigd Koninkrijk.

Professor Hargreaves geeft tien aanbevelingen aan Britse beleidsmakers over hoe het intellectuele eigendomsrecht zou kunnen bijdragen aan het creëren van een gunstig klimaat voor innovatie en economische groei, in plaats van deze ontwikkeling te beperken. De conclusies van de studie komen erop neer dat de huidige wetgeving inzake auteursrecht in het Verenigd Koninkrijk haar originele doelstelling -ondersteuning van creatieve industrie en innovatie- voorbij schiet.

Zoals ik eerder schreef op deze website, is de taak van de commissie Hargreaves erg complex door het grote aantal concurrerende belangen. Zodra het panel hun openbare consultatierondes begon, werden ze overladen met advies, vragen en lobbyisten. Hargreaves opereerde vanaf het begin in een politieke arena. Bij het lezen van het eindrapport, blijkt dat men bij het formuleren van hun advies de politieke agenda in het achterhoofd hebben gehouden; in het bijzonder die van de Europese Unie.

Hargreaves adviseert de vorming van een "digital copyright exchange body” aan het eind van 2012. Deze instantie zou een digitaal register van auteursrechthebbenden moeten beheren dat beginnende bedrijven kunnen gebruiken om te ontdekken welk materiaal zij legaal mogen gebruiken en wat de geldende rechten en beperkingen zijn met betrekking tot iemands publicatie, film of muziekstuk. Op dit online platform zou meteen ook de licentie en de bijbehorende betalingen afgehandeld moeten kunnen worden. Europees Commissaris Neelie Kroes is een fan van een dergelijke auteursrechtelijk register en pleitte hier al eerder voor. Volgens de commissie maakt dit loket het gemakkelijker om goedkeuring te krijgen voor het gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal online. Tegelijkertijd zal het makkelijker zijn voor houders van rechten om licenties te verkopen en hun werk te exploiteren.

Dit nieuwe orgaan, dat moet worden gerund door de rechthebbenden zelf, zou ook een oplossing voor “verweesde werken” zijn volgens het onderzoek. Een kunstwerk "verweest" als het onduidelijk is wie de auteursrechten op het werk bezit, bijvoorbeeld omdat de auteur is overleden en er geen familie bekend is. Deze werken zijn nu de facto onbruikbaar, omdat de rechtmatige eigenaar elk moment kan opduiken om zijn auteursrechten uit te oefenen. Met een centraal register kunnen de houders van rechten sneller worden geïdentificeerd.

Een andere conclusie van het Hargreaves-rapport is dat er een noodzaak bestaat om soepeler om te gaan met uitzonderingen op het auteursrecht, bijvoorbeeld de parodie-exceptie. Artiesten, zoals acteurs en muzikanten, zouden daarmee meer speelruimte krijgen. Deze aanbeveling werd verwacht, omdat veel deskundigen zeggen dat de huidige beperkte mogelijkheid om een citaat te gebruiken of een parodie te maken in feite een praktische belemmering is voor de ontwikkeling van nieuwe concepten. Bijvoorbeeld: zoekmachines, live streaming diensten, en DJ- of videomixage zijn allemaal nieuwe producten en diensten die gebaseerd zijn op het gebruik van stukjes en beetjes van andermans beschermde werken. Het vereisen van toestemming van alle rechthebbenden belemmert de voortgang van deze innovatieve concepten. Het toestaan van ruimere uitzonderingen op auteursrechten zou bijvoorbeeld ook het digitaliseren en online plaatsen van historische archieven mogelijk maken, dit is weer iets waar de Europese Commissie voor pleit.

Dezelfde deskundigen die pleiten voor versoepeling van bestaande excepties, zijn meestal ook voor het invoering van een 'fair use'-beginsel in het Britse auteursrecht. Echter, de commissie Hargreaves is hier niet voor en beveelt de Britse regering niet aan om dit Amerikaanse voorbeeld te volgen. "Dit zou gezien het Europese recht niet juridisch haalbaar zijn in Europa," zei het panel.

Samenvattend adviseert Hargreaves dus een versoepeling van het Britse auteursrecht, binnen de mogelijkheden van EU-wetgeving. Daarnaast adviseert het panel dat de Britse regering het voortouw moet nemen met betrekking tot het creëren van een nieuwe uitzondering op het auteursrecht voor het gebruik van een bestaand werk op een technisch nieuwe manier. Op deze manier heeft het recht een beter "aanpassingsvermogen aan nieuwe technologieën". Dit zou kunnen leiden tot "het gebruik van werken die door nieuwe technologie mogelijk wordt, op een manier die niet direct schade toebrengt of financieel gezien parasiteert op de onderliggende creatieve prestatie of op het expressieve doel van het werk." Het zal interessant zijn om te zien of de Britse wetgevers dit plan kunt vertalen naar verstandige en praktisch toepasbare voorwaarden. Het is ook opvallend om te lezen hoe Hargreaves in zijn advies subtiel de nadruk legt op het vrije gebruik van de beschikbare voorraad creativiteit en minder op de bescherming van artiesten, kunstenaars en schrijvers.

Hargreaves is zich bewust van de gevoeligheid van dit punt en stelt in zijn rapport dan ook uitdrukkelijk dat er geen twijfel bestaat over het feit dat de creatieve industrie beschermd moet zijn tegen schending van hun intellectuele eigendom en dat piraterij actief moet worden bestreden. Hoewel Hargreaves bevestigt dat de verkopen van de creatieve sector onder druk staat door digitale schending van auteursrechten, zei hij ook dat de sector in het algemeen "redelijk stand houdt”. Op het macro-niveau van de gehele Britse economie zouden de meetbare nadelige effecten niet zo extreem zijn als soms wordt gesuggereerd, aldus het rapport. De commissie schat dat de Britse overheid jaarlijks tussen de 0,3% en 0,6% extra economische groei kan realiseren wanneer hun aanbevelingen worden opgevolgd.

Bronnen: Digital Opportunity - a review of intellectual property and growth(Prof. Ian Hargreaves); The Guardian