ICT jurist Arnoud Engelfriet en Future of Copyright zijn in dialoog over de toekomst van het auteursrecht. Op zaterdag vind je hier of op Engelfriets blog een nieuwe post in de serie. We reageren op elkaars stellingen en hopen met een inhoudelijke discussie verder te komen in complexe auteursrechtelijke vraagstukken. Vandaag de laatste post van FutureOfCopyright.

Arnoud vraagt zich in zijn voorlaatste post af hoe we in het auteursrecht de échte balans tussen maatschappij en rechthebbende weer terug kunnen krijgen. Ik zou niet zozeer willen zeggen dat we de balans terug moeten brengen (dat zou betekenen dat er een disbalans is), maar eerder dat we de balans kunnen verbeteren. De aanscherping en bijstelling van de balans lijkt me een continue proces, zeker in het licht van de snelle technologische, digitale ontwikkelingen die het (her)gebruiken en delen van auteursrechtelijk beschermde content mogelijk maken. 

Ik ben het met Arnoud eens (zo komen we nog eens ergens in de dialoog) dat het toevoegen van een User Created of User Generated Content (UGC) exceptie aan de lijst van bestaande excepties in de Auteurswet zeker een stap in de goed richting zou zijn om het auteursrecht te ijken. Het criterium voor het bepalen van de toelaatbaarheid van een UGC-werk lijkt mij ook dat deze een duidelijk, eigen karakter moet hebben en niet slecht een lichte bewerking van een ander werk kan zijn. 

Aan de andere kant zal een UGC-exceptie geen wondermiddel zijn. Technische ontwikkelingen en toepassingen volgen elkaar tegenwoordig in een dergelijk snel tempo op, dat tegen de tijd dat de UGC-exceptie zou worden ingevoerd, er vast alweer een nieuwe technologische toepassing om een nieuwe exceptie roept. Vanuit dat oogpunt zou het wellicht efficiënter en zinvoller zijn om een open geformuleerde, algemene exceptie in te voeren, zoals de fair use exceptie. Nieuwe technische mogelijkheden of toepassingen behoeven dan niet zozeer telkens een nieuwe exceptie met lastig de duiden criteria, als wel dat ze onder hetzelfde exceptieregime kunnen vallen: toegestaan zolang het gebruik ‘fair’ is. 

Maar daarmee zal de kous zeker niet af zijn. Wat is fair dan? Dat is nu net tegelijkertijd het handige en lastige aan een dergelijke open geformuleerde term. Wat fair is, is zeer subjectief en hangt af van alle omstandigheden van het geval etc. Dat geeft zowel vrijheid als onduidelijkheid, maar evengoed wel de ruimte om al naar gelang de situatie een oordeel te vellen of (her)gebruik fair is of niet. En ja, het bepalen van de grenzen zal door zowel contenteigenaren en gebruikers worden opgezocht in de rechtszaal. Dat is met wetsregels en nieuwe toepassingen nu eenmaal onvermijdelijk.

Dat YouTube erg lichthartig content zou verwijderen is overigens niet ieders ervaring, juist het tegendeel. De ‘Hitler rants..’-parodieën waar ik mijn vorige post naar verwees, waren destijds tijdelijk offline gehaald in afwachting van de tegenclaim van de maker(s) van de parodieën. Het gaat zo: iedere keer dat een contenteigenaar bezwaar maakt tegen een YouTube-filmpje, stuurt YouTube de claim door naar de gebruiker. De gebruiker krijgt dan een bericht van YouTube waarin hem een aantal opties worden voorgelegd. Hij kan onder meer aanvinken dat er geen sprake is van inbreuk, zonder dit met argumenten te hoeven onderbouwen. Ongeacht het geval (zie FoC) zal YouTube de contenteigenaar dan voor het blok zetten: of die start individuele rechtszaken (binnen 10 dagen!), of laat zijn bezwaren varen en de betwiste content komt weer terug online. En een rechtszaak starten tegen een anonieme YouTube-gebruiker is schier onmogelijk. Dus zo slecht is het echt niet gesteld met de positie van UGC op YouTube. Inmiddels lijken de ‘Hitler rants..’-parodieën ook weer online te staan. Gelukkig maar, want sommige zijn zeer vermakelijk. 

In tijden waarin het recht soms achter de technische ontwikkelingen lijkt aan te huppelen zou een fair use-exceptie naar mijn mening een goede balans kunnen geven tussen het exclusieve recht van de contenteigenaar en content(her)gebruiker. Voor wie niet duidelijk is of aanvoelt welk (her)gebruik fair is, zullen nieuwe rechtszaken daar vanzelf duidelijkheid in scheppen.