Scanlation, piraterij en digitale distributie in de comic-industrie
Vorige maand vond tijdens het San Diego Comic-Con 2010 een interessante discussie plaats over piraterij in de comics-wereld (stripverhalen) en de manga-comic in het bijzonder. De 'scanlation' speelt daarbij een bijzondere rol.
Overeenkomsten en verschillen tussen muziek- en comicpiraterij
Volgens Jake Forbes (manga-editor en publicist) is piraterij in verschillende sectoren die auteursrechtelijke beschermde content verkopen het gevolg van het onvermogen van de industrieleiders om te herkennen dat het niet langer gaat over het uitzoeken van individuele items of naar de winkel gaan en een specifiek fysiek exemplaar van de plank trekken en die kopen. Het gaat over toegang tot kanalen die content aanbieden en de behoefte van consumenten om hun behoefte aan nieuwe content te bevredigen. Het gaat om toegang tot véél aanbod. Consumenten geven niet meer om één individuele film, liedje of boek, ze willen kunnen browsen. De mogelijkheid om toegang te hebben tot content-kanalen en de mogelijkheid om er doorheen te kunnen browsen, zonder dat je direct weet wat je wil, om vervolgens het item te kunnen kopen nadat je het hebt gesampled, vormt voor Forbes de sleutel tot de oplossing voor online distributie en piraterij voor zowel voor de comics industrie als voor muziek- en andere contentindustrie.
Deb Aoki (manga-editor van About.com) benadrukt dat er ook een belangrijk verschil is tussen piraterij in de muziek- en de comic industrie. Een veelgehoord argument vóór piraterij in de muziek- en gamesindustrie - dat het de populariteit van muziek en games ten goede komt, waardoor de auteurs zijdelings alsnog profiteren - gaat niet op in de comics wereld. Manga-makers zijn namelijk buiten verkoop royalties om niet in het bezit van vette licentiedeals die inkomsten genereren, zoals via de verkoop van merchandising. Dit geldt al helemaal voor auteurs van comics die dateren van voor de internet-boom. Zodra comic’s gratis digitaal worden verspreid, krijgen de auteurs er geen cent meer voor. Aoki vind het egoïstisch en arrogant om online comic piraterij te rationaliseren met het argument dat de artiesten toch al rijk zijn en de inkomsten niet nodig hebben. De businessmodellen verschillen daarvoor te sterk.
David Steinberger (CEO van de legale comics-verkoopsite ComiXology.com) zou graag een deal sluiten om alle comics in één keer tegelijkertijd (legaal) te kunnen aanbieden, om zo met het aanbod van torrentplatforms kunnen concurreren. De uitdaging ligt er volgens hem in dat een legaal exemplaar even goedkoop of gratis, advertentie-gebaseerd gekocht zou moeten kunnen worden als een torrent-exemplaar gratis te verkrijgen is. Onlangs werd de Iron man strip direct in fysieke en digitale vorm uitgegeven.
Scanlation
Het fenomeen ‘http://en.wikipedia.org/wiki/Scanlation ">scanlation’ (een samentrekking van ‘scan’ en ‘translation’, synoniem voor een illegaal vertaalde, gepirateerde comic) roept in de discussie rond piraterij veel dubbele emoties op. Deze illegale vertalingen, veelal uitgevoerd door mangaliefhebbers, maken aan de ene kant een zee aan anders ontoegankelijke comics in vreemde talen beschikbaar voor het grote publiek, maar ontnemen aan de andere kant de uitgevers van de kans om deze zelf uit te geven, een recht dat hen als rechthebbende op de auteursrechten van een comic toekomt.
Concurrentiepositie legale alternatief
Op de vraag of legale comic’s wel kunnen concurreren met ‘snel, onuitputtelijk en gratis’, merkt Forbes op dat het een probleem is dat veel ‘scanlations’ niet eens via torrents, maar op sommige websites direct binnen de browser te lezen zijn. Wanneer je in Google zoekt op een bepaalde manga-titel verschijnen de scanlation-sites bovenaan in de Google zoekresultaten en verdrukken zelfs de officiële comicwebsites en de legale verkoopplatforms. Een bijkomende complicatie van de scanlation-sites is volgens Forbes dat die er soms zo netjes uitzien, dat niet-kenners niet eens doorhebben dat ze op een site zitten waar dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen.
Nu verschillende scanlation-sites recentelijk uit de lucht zijn gehaald, halen sommige fans uit naar ‘hebzuchtige uitgevers’ die de onschuldige en goedbedoelde sites aanpakken. Volledig ontrecht volgens Aoki. Sites die scanlations aanbieden, of laten posten door anderen, zijn volgens haar de echte hebzuchtigen. Zij verdienen geld aan de amateur-scanlations via Google Ads. De vrijwilliger die de oorspronkelijke teksten vertaalt, de vrijwilliger die de graphics opmaakt en de vrijwilliger die het forum bijhoudt, verdienen niets, terwijl zij de site zo populair en winstgevend maken.