Einde van guerrilla tussen Big Entertainment en p2p-piraten in zicht?

Er is geen gebrek aan media-aandacht voor het illegale karakter en, tegelijkertijd, de aantrekkingskracht van file-sharing. The Pirate Bay zit in juridisch zwaar water maar wordt elke dag nog steeds door miljoenen mensen gebruikt. In landen als Frankrijk en Groot Brittannië is wetgeving onderweg die het mogelijk maakt om de internetverbinding af te sluiten van notoire downloaders.

In de publieke opinie komt de entertainmentindustrie er vaak bekaaid af. We zien file-sharing netwerken als moderne Robin Hoods die van de kwaadaardige rijke bedrijven stelen en de buit beschikbaar stellen aan ons. Gratis. Rechthebbenden krijgen het verwijt dat ze innovatie tegenhouden en dat ze vasthouden aan gedateerde verdienmodellen.

Dit debat is uitgelopen op een guerrilla tussen Big Entertainment en de piraten. Hebben de piraten gelijk? Houden rechthebbenden innovatie tegen? Nee, dat doen ze niet. Ze zorgen echter wel voor de nodige vertraging. En dat doen we allemaal. Was u de eerste met een internetaansluiting? Maakte u, begin jaren negentig, indruk op uw collega’s met een mobiele telefoon? Heeft u al een elektrische auto? Ik ook niet. Innovaties hebben tijd nodig.

Innovaties kosten tijd

Daar zijn twee redenen voor. De eerste reden dat het even duurt voordat innovaties deel uit gaan maken van de mainstream is dat het moeilijk is om hun toekomstige waarde in te schatten terwijl het gemakkelijk is om de kosten voor implementatie in kaart te brengen. Van dat eerste zijn mooie voorbeelden te vinden. Thomas Edison zag niets in het gebruik van zijn nieuwe uitvinding, de fonograaf, voor zoiets frivools als muziek. Hij zag het als een handig apparaat waarmee mensen op hun sterfbed hun testament konden opnemen. In 1943 zijn aan Thomas Moore, directeur van IBM de gevleugelde woorden toegekend: “Ik denk dat er een wereldmarkt is voor ongeveer 5 computers”. En iets recenter zag Bill Gates in 1994 “Weinig commerciële mogelijkheden in internet voor tenminste tien jaar”. Waren deze mensen dom? Nee. Ze konden gewoon niet voorzien dat deze uitvindingen de regels van het spel zouden veranderen.

De tweede reden waarom innovaties niet direct op grote schaal geïmplementeerd worden is dat innovatie verandering en aanpassing vereist. Radicale innovatie (die naam heeft het niet voor niets) zoals p2p moet aangepast worden aan een maatschappelijke vraag. Dat is het makkelijke gedeelte. Het moeilijke deel is om maatschappelijke aspecten als organisatiestructuren, wettelijke kaders, verdienmodellen en consumentengedrag aan te passen aan de innovatie. Dit is een bekend probleem bij innovaties.

Democratische samenlevingen zijn complexe platforms waarop veel verschillende groepen zoals bedrijven, consumenten, overheden, burgers, culturele instellingen, maatschappelijke organisaties, etc. zoeken naar een balans tussen hun claims en belangen. Zo’n balans geeft duidelijkheid aan al deze actoren en stelt ze in staat efficiënt te handelen, wat de prestaties van een samenleving verbetert.

Radicale innovaties –innovaties die niet passen in de huidige stabiele situatie- vereisen een nieuwe balans. Zo’n verandering van één stabiele situatie naar een andere wordt een transitie genoemd. Een transitie gaat bijna altijd gepaard met frictie en spanning omdat iedereen zijn status probeert te behouden en niet in zijn belangen geschaad wil worden. Zulke veranderingen zijn moeilijk, hebben tijd nodig en zijn op korte termijn vaak schadelijk voor zowel gevestigde spelers als nieuwkomers. En om het inzetten van een transitie nog onaantrekkelijker te maken: de uitkomst is onzeker. Iedereen worstelt om een nieuwe balans te vinden terwijl niemand weet hoe die eruit ziet en waar ze gezocht moet worden.

De rol van piraten

In deze fase van onzekere verandering ontstaan mogelijkheden voor opportunistisch gedrag. In het geval van het digitaal verspreiden van entertainment had een groeiende massa online gebruikers het gevoel dat de gevestigde partijen de potentie van het digitale kanaal verwaarloosden. Dit zorgde voor een vruchtbare bodem voor file-sharing netwerken. p2p sites zagen een mogelijkheid om auteursrechtelijk beschermde werken gratis te verspreiden onder de massa (en daar zelf een flinke boterham mee te verdienen).

Toch spelen p2p-netwerken een rol in de transitie. Ze hebben een technologie om content te verspreiden gemaakt en verbeterd, ze hebben laten zien dat makkelijke toegang tot content populair is bij gebruikers en ze hebben de entertainmentindustrie aangespoord om vaart te maken met digitale distributie. Dus, hoewel ze vanuit dubieuze motieven handelden, hebben p2p netwerken een nieuwe, stabiele situatie dichterbij gebracht.

Digitale distributie komt er aan

Wat zegt dat over de toekomst van digitale distributie? Er zijn veel tekenen dat Big Entertainment overeind krabbelt en dat een transitie naar het omhelzen van het digitale tijdperk onderweg is. Diensten als Netflix, Spotify of de iTunes Store, waarbij je makkelijk en legaal films en muziek kan downloaden of via internet kan afspelen, zijn daar goede voorbeelden van. Zelfs de voormalige “aartsvijand” Napster is nu een legaal distributiekanaal geworden en KaZaA, een ander p2p-netwerk, volgde snel.

Dit betekent dat de nuttige rol die piraten speelden, zijn waarde verloren heeft. Sterker nog: nu zijn het de piraten die innovatie tegenwerken door oneerlijk te concurreren met rechthebbenden die experimenteren met nieuwe diensten en distributiemethodes. Oneerlijk, omdat torrent platforms en usenetaanbieders dezelfde waren aanbieden zonder de mensen die kosten voor de creatie hebben gedragen te vergoeden.

Onder overheden en rechtbanken begint de consensus over de rol van auteursrecht in de online omgeving te groeien, een teken dat een nieuwe stabiele situatie onderweg is.

Wanneer rechthebbenden digitale verspreiding van hun werk onder de knie hebben, is het een kwestie van tijd voordat de volgende radicale innovatie zich aandient en de entertainmentindustrie zijn juridische stoottroepen oproept om hun p2p-netwerken te verdedigen terwijl ze zich opnieuw in een onzekere toekomst stort.