Europa’s online bibliotheek krijgt vorm
Europeana, Europa’s digitale verzameling van Europees cultureel erfgoed dat digitaal is gemaakt, viert bijna zijn eerste verjaardag. Het begon met een collectie van ongeveer twee miljoen werken. Dat is binnen een jaar toegenomen tot vijf miljoen. “Het plan is om elk jaar te verdubbelen, en dat gaan we zeker halen,” zeg Jon Purday, de marketingmanager van Europeana in een interview met NRC Handelsblad. Frankrijk draagt het meeste bij aan Europeana. Bijna de helft van de collectie komt daar vandaan. De andere 26 lidstaten van de EU hebben de rest bijgedragen.
Viviane Reding, Eurocommissaris voor de Informatiesamenleving, is kritisch over de vooruitgang van Europeana en heeft zich beklaagd over het langzame tempo waarmee boeken, films en schilderijen digitaal beschikbaar worden gemaakt. “Lidstaten moeten ophouden de voortgang op andere continenten te benijden, en hun eigen huiswerk eens goed doen” zei Reding onlangs, waarbij ze doelde op Google Books. Reading heeft gepleit voor samenwerking tussen Europeana en Google wanneer het gaat om werken waarop geen auteursrecht meer rust.
Er zijn twee redenen waarom de digitale collectie niet zo hard groeit als mogelijk is. Ten eerste worden tot nu toe alleen werken waarvan het auteursrecht verstreken is toegevoegd aan de collectie. Op 90% van de werken in de bibliotheken van Europa zit nog steeds auteursrecht. Rechthebbenden moeten bij elk boek dat Europeana wil toevoegen, toestemming geven. Dat is geen werkbare situatie als je probeert het hele Europese culturele erfgoed te digitaliseren. Elk land in Europa heeft een eigen auteursrechtensysteem en licenties van een boek worden per land afgegeven. Dus een enkel boek kan in door tientallen verschillende uitgevers uitgegeven worden in de hele EU, en elk daarvan moet zijn toestemming geven voordat het geüpload kan worden naar Europeana.
Het tweede probleem in het vergroten van Europeana’s collectie is het verzamelen van materiaal. Er werken twintig mensen bij Europeana en die hebben niet de tijd om actief op zoek te gaan naar werken. Ze zijn afhankelijk van wat bibliotheken van lidstaten ze aanreiken. Sommige bibliotheken, zeker die in minder welvarende lidstaten, aarzelen bij het beschikbaar maken van boeken. De Nationale Bibliotheek van Hongarije, bijvoorbeeld, doet mee aan het programma eBooks-on-Demand. In dat programma maken bibliotheken rechtenvrije werken op verzoek digitaal als betaalde dienst. Als ze die werken gratis aan Europeana zouden leveren, droogt die bron van inkomsten op. Hongarije heeft tot nu toe nog maar 4600 van de zeven miljoen werken in haar collectie beschikbaar gesteld aan Europeana.